Conditionals trong tiếng Anh là gì?
Nói thật thì lý thuyết ở đây không hề quá phức tạp. Vấn đề chủ yếu là đây là một cách diễn đạt khác với cách chúng ta thường dùng, vì thế ta hay mắc lỗi dịch máy… dù về mặt lý thuyết có thể vẫn biết nên nói thế nào cho đúng.
Vì vậy, tôi nói trước luôn rằng cách tốt nhất để học những cấu trúc này là lặp đi lặp lại các cấu trúc đúng trên khóa học tiếng Anh online Speakingo, nơi bài học có rất nhiều cách dùng điển hình mà người học thường mắc lỗi.
Nhưng một chút lý thuyết ngữ pháp chắc chắn cũng không hại gì!
Vậy rốt cuộc là gì đây?
Trước tiên, bạn có thể xem một video ngắn khoảng 6 phút, trong đó tôi giải thích ngắn gọn các mệnh đề điều kiện trong tiếng Anh:
Vì vậy, xin nhắc lại một lần nữa:
Conditionals, hay các mệnh đề điều kiện trong tiếng Anh, là những câu trong đó surprise, surprise (bất ngờ thay!) có xuất hiện điều kiện (ví dụ: “if”, “provided that”, “as long as”…).
Nói chung, những câu dùng mệnh đề điều kiện hay các câu điều kiện (conditionals) diễn tả những điều giả định, suy đoán.
Các mệnh đề điều kiện (conditionals) thường có những từ như sau, tức phần “điều kiện” nói ở trên:
- If (nếu)
- when (khi)
- as soon as, as late as (ngay khi, mãi đến khi)
- before, after (trước, sau)
- until, till (cho đến khi)
Vì vậy, ngay khi nghe thấy một trong các từ này (tất nhiên còn nhiều từ khác nữa, nhưng sẽ nói riêng trong bài khác), trong đầu ta nên bật đèn đỏ: Acha! Sẽ có conditional!
Câu hỏi bây giờ chỉ là: đó là loại nào trong ba, hay thực ra là bốn, mệnh đề điều kiện?
Về cơ bản, có ba mệnh đề điều kiện trong tiếng Anh (loại 1, loại 2 và loại 3), cộng với zero conditional và… các dạng kết hợp của chúng.
Có bao nhiêu mệnh đề điều kiện trong tiếng Anh?
Tóm tắt ngắn gọn:
- zero conditional diễn tả những chân lý vượt thời gian,
- first conditional dùng để giả định về tương lai,
- second conditional dùng để giả định về hiện tại,
- third conditional dùng để giả định về quá khứ.
Vấn đề duy nhất là chúng ta phải dùng những cấu trúc ngữ pháp không trực giác với mình.
Vậy hãy cùng xem từng loại một:

Zero conditional
Có thể nói rằng zero conditional thực ra thậm chí không hẳn là một conditional, nên mới có điểm số thấp như vậy (zero). Tuy nhiên, nó vẫn được xếp vào đây vì đó là những câu có các từ như if, when, until v.v.
Trong zero conditional, ta dùng thì hiện tại cho những câu mô tả quy luật tự nhiên vượt thời gian, chân lý hiển nhiên, những điều luôn đúng. Ví dụ:
- If people are happy themselves, they are nice to other people.
(Nếu một người tự cảm thấy hạnh phúc, họ sẽ tử tế với người khác)
hoặc
- When the sun rises, the world becomes brighter.
(Khi mặt trời mọc, thế giới trở nên sáng hơn).
Vì vậy ở đây có điều kiện, nhưng cả hai vế của câu đều ở thì hiện tại đơn present simple, tức thì diễn tả những việc xảy ra đều đặn, hoặc thậm chí là luôn luôn. Với tiếng Việt, ta cũng nói tương tự, nên kiểu này không gây khó khăn cho chúng ta.
Cuộc vui bắt đầu ở các mệnh đề điều kiện tiếp theo.

First conditional
Trong first conditional, ta suy đoán về tương lai. Nếu điều gì đó xảy ra (hoặc không xảy ra), thì tôi sẽ làm gì đó (hoặc không làm), ví dụ:
- When I see her, I will kiss her.
(Khi tôi gặp cô ấy, tôi sẽ hôn cô ấy.)
hoặc
- If I don’t get the money, I will sue you!
(Nếu tôi không nhận được tiền, tôi sẽ kiện anh/chị.)
hoặc
- Until he apologizes, she won’t speak to him.
(Cho đến khi anh ấy xin lỗi, cô ấy sẽ không nói chuyện với anh ấy.)
Điều quan trọng: trong tiếng Việt, hai vế của câu đều có thể diễn đạt ở tương lai, nhưng trong tiếng Anh chỉ một vế thôi! Có thể nói rằng điều kiện, ví dụ từ if khiến từ will biến mất (không nói If I will not get the money mà nói If I don’t get the money).
Người học rất hay thêm will vào cả hai vế, nhưng không nên. Ở phần câu có điều kiện, ta dùng thì hiện tại đơn present simple, còn vế còn lại dùng tương lai bình thường, vì ta đang giả định về tương lai.
Các vế của câu có thể đổi vị trí, ví dụ:
- I will kiss her if I see her.
Lúc này ta thậm chí không cần dấu phẩy nữa (ít người biết điều này). Nhưng dấu câu tiếng Anh là một chủ đề hoàn toàn khác.

Second conditional
Đây chắc chắn là loại mệnh đề điều kiện phổ biến nhất và tôi dám nói rằng đây cũng là nơi chúng ta hay mắc lỗi nhất.
Cũng giống như trong first conditional, vấn đề nằm ở chỗ trong tiếng Việt ta diễn đạt những điều này bằng những cấu trúc ngữ pháp khác.
Vì vậy, hãy nhớ rằng khi giả định về hiện tại, ta chỉ dùng would một lần, còn ở vế thứ hai ta dùng thì quá khứ. Ví dụ:
- If he was rich, he would buy a helicopter.
(Nếu anh ấy giàu, anh ấy sẽ mua một chiếc trực thăng.)
Trong tiếng Việt, phần giả định với “nếu” xuất hiện ở cả hai vế, còn trong tiếng Anh would chỉ xuất hiện một lần.
Tương tự, nếu đảo vị trí câu thì cũng vậy:
- I would buy a helicopter if I was rich.
(Lúc đó cũng không cần dấu phẩy nữa.)

Ta cũng có thể “giả định theo hướng tiêu cực”:
- I wouldn’t be here if I didn’t need the money.
(Tôi đã không ở đây nếu tôi không cần tiền.)
Lưu ý: thay vì was, dùng were sẽ tự nhiên hơn:
- If I were you, I wouldn’t do it.
(Nếu tôi là bạn, tôi sẽ không làm điều đó – thay vì: If I was you…)
- Unless she were abroad, she would never talk English.
(Cô ấy sẽ không bao giờ nói tiếng Anh, trừ khi cô ấy ở nước ngoài. – thay vì Unless she was abroad…)
Third conditional
Còn third conditional là giả định về quá khứ. Ta nhắc lại lỗi lầm của mình, hoặc trong giờ lịch sử ta suy đoán rằng chuyện gì sẽ xảy ra nếu…
- If I had learned more, I would have passed my matura exam.
(Nếu tôi học nhiều hơn, tôi đã đậu kỳ thi matura.)
Cả hai sự việc này đều ở quá khứ. Ở đây ta dùng If+past perfect (had+dạng 3 của động từ), và would have+dạng 3 của động từ ở vế sau.
Tất nhiên, ở đây cũng có thể đảo các vế, và như vậy thì không cần dấu phẩy:
- I would have passed my driving licence test if I hadn’t come drunk.
(Tôi đã đậu bài thi lấy bằng lái nếu hôm đó tôi không đến trong tình trạng say rượu.)
- If he had had the money, he wouldn’t have taken this bloody bank loan.
(Nếu anh ta đã có tiền, anh ta đã không vay cái khoản vay ngân hàng chết tiệt này.)

Các mệnh đề điều kiện hỗn hợp (mixed conditionals)
Những người học ở trình độ cao hơn chắc chắn sẽ nhận ra rằng các quy tắc đơn giản ở trên, khi áp dụng thực tế, có thể biến thành nhiều dạng khác nhau tùy ngữ cảnh. Để diễn đạt đúng hơn điều mình muốn nói, ta cũng có thể dùng khá nhiều dạng kết hợp giữa các mệnh đề điều kiện khác nhau, ví dụ:
First conditional thông thường:
- If the girl knows English, I will marry her.
(Nếu cô gái đó biết tiếng Anh, tôi sẽ cưới cô ấy.)
– cũng có thể mang dạng mệnh lệnh:
- If the girl knows English, marry her!
(Nếu cô gái đó biết tiếng Anh, hãy cưới cô ấy!)
– hoặc có thể xuất hiện động từ khuyết thiếu (can, could, may etc.)
- If the girl knows English, you can marry her.
(Nếu cô gái đó biết tiếng Anh, bạn có thể cưới cô ấy.)

Cách có thể phối hợp các mệnh đề điều kiện trong tiếng Anh được thấy rõ trong bảng dưới đây:
First conditional
| Điều kiện liên quan đến giả định về: | Vế có điều kiện (if/unless/when etc.) | Vế thứ hai (chính) của câu | ||
|---|---|---|---|---|
| hành động trong tương lai (kết quả) | thì hiện tại đơn (simple present) | If she offers you the job, … | thì tương lai đơn | …I will take it. |
| mệnh lệnh | …take it! | |||
| động từ khuyết thiếu | …you can take it. | |||
| hành động trong tương lai gần (đang diễn ra) | thì hiện tại tiếp diễn (present continuous) | If she is complaining, … | thì tương lai đơn | …I will run away. |
| mệnh lệnh | …run away! | |||
| động từ khuyết thiếu | …you can always run away. | |||
| một hành động đã hoàn tất | Present Perfect | If he has brought you the flowers, … | thì tương lai đơn | …she will kiss him. |
| mệnh lệnh | …kiss him! | |||
| động từ khuyết thiếu | …you can kiss him. | |||
| hành động ít có khả năng xảy ra | should + động từ nguyên mẫu | If she should fail the exam, … | thì tương lai đơn | …she will simply take it again.. |
| mệnh lệnh | …go for a beer with her! | |||
| động từ khuyết thiếu | …we can cheer her up. | |||
| đưa ra sự thật / zero conditional | thì hiện tại đơn (simple present) | If people are happy, … | thì hiện tại | …they are naturally friendly. |
Second conditional
| Điều kiện liên quan đến: | Vế câu có điều kiện | Vế thứ hai (chính) của câu | ||
|---|---|---|---|---|
| giả định về hiện tại
(có thể cả việc nghĩ xa sang tương lai) |
Simple Past | If Iwas rich, … | Second conditional
(second conditional) |
…I would travel to Bhutan. |
| giả định về kết quả trong quá khứ
– dù ở đây, theo cách chuẩn hơn, đáng ra nên dùng third conditional, ý ở đây là việc biết cô ấy (know her) là một điều mang tính ổn định, chứ không phải một việc đã kết thúc trong quá khứ – có lẽ tôi vẫn chưa biết cô ấy |
Simple Past | If I knew her, … | Third conditional
(third conditional) |
…I would have said “hi”. |

Third conditional
| Điều kiện liên quan đến: | Vế câu có điều kiện | Vế thứ hai (chính) của câu | ||
|---|---|---|---|---|
| điều đã kéo dài từ lâu tới hiện tại | Past Perfect | If I had known it, … | First conditional (first conditional) | …I wouldn’t be here now. |
| chuyện cũ | Past Perfect | If he hadn’t learned English, … | Second conditional (second conditional) | …he would not have become an English teacher. |
Real and unreal conditionals
Cuối cùng, cũng nên nhắc rằng còn một cách khác để mô tả các mệnh đề (hoặc câu) điều kiện.
Một số câu có if, when… diễn tả điều gì đó phi thực, không có thật.
Ví dụ:
- If I knew English better, I would get a better job. (unreal conditional)
Tức là ta giả định rằng nếu tôi biết tiếng Anh tốt hơn, tôi sẽ có một công việc tốt hơn. Nhưng tôi không biết, thật khổ, thật chán nản. Chỉ có thể mơ thôi.
Nhưng trong câu dưới đây thì tình huống khác:
- If I start learning English, I will get a better job! (real conditional)
Đây không chỉ là giả định suông. Nếu tôi đăng ký một khóa học tiếng Anh thì việc có được một công việc tốt hơn hoàn toàn là một khả năng thực tế! Đó là một khả năng có thật!
Nhưng về real and unreal conditionals tôi có viết thêm trong một bài riêng:

Bài tập về các mệnh đề điều kiện trong tiếng Anh (conditionals)
Như bạn thấy, các mệnh đề điều kiện trong tiếng Anh không khó để hiểu. Ngữ pháp không khó. Chỉ khó ở chỗ hình thành thói quen dùng đúng mà thôi!
Vì vậy, tôi mời bạn tham gia các bài học trên khóa học tiếng Anh online Speakingo, nơi bạn có thể luyện tất cả các mệnh đề điều kiện này bằng cách trò chuyện với máy tính, một cách thoải mái, ở bất cứ lúc nào và bất cứ nơi đâu, cho đến khi chúng trở thành phản xạ tự nhiên! Hãy đăng ký để dùng thử miễn phí xem phương pháp học tiếng Anh này có phù hợp với bạn không!
Bảng về các mệnh đề điều kiện hỗn hợp được lấy cảm hứng từ trang tiếng Anh English Grammar Online
Bài viết này có giúp bạn hiểu các mệnh đề điều kiện trong tiếng Anh không? Nếu bạn có câu hỏi nào, hãy đặt trong phần bình luận!